Uzależnienie nie jest brakiem silnej woli. To utrwalony wzorzec używania substancji lub wykonywania czynności, w którym stopniowo maleje kontrola, rośnie znaczenie zachowania, a szkody nie wystarczają, by je przerwać.
Trzy pytania porządkujące sytuację
- Kontrola: czy wielokrotnie robisz więcej lub dłużej, niż planujesz?
- Priorytet: czy substancja albo zachowanie wypiera relacje, zdrowie, pracę lub odpoczynek?
- Konsekwencje: czy problem trwa mimo szkód i prób ograniczenia?
Substancja i zachowanie
Uzależnienia od alkoholu, leków i narkotyków mogą obejmować tolerancję oraz objawy odstawienia. W problemach behawioralnych - na przykład hazardzie lub graniu - najważniejsze są utrata kontroli, rosnący priorytet i kontynuowanie mimo konsekwencji.
Na czym polega zdrowienie
Celem nie jest wyłącznie przerwanie zachowania. Terapia pomaga rozpoznawać wyzwalacze, regulować emocje, odbudować relacje i przygotować plan na ryzyko nawrotu. Zakres wsparcia powinien być indywidualny.
Pierwszy krok
Nie trzeba mieć pewnej diagnozy. Wystarczy opisać częstotliwość, utratę kontroli, szkody i wcześniejsze próby zmiany. Przy ryzyku groźnych objawów odstawienia najpierw potrzebna jest ocena medyczna.
Źródła: NIDA - zasady terapii uzależnień, KCPU - podręcznik o uzależnieniu od narkotyków.